İngiltere Aslında Neresi?
Türkiye'de herhangi birine "ilk aklına gelen Avrupa devletini söyle?" diye
sorunca alacağınız cevap muhtemelen İngiltere olur... Bu soru, Türkiye'de
“İngiltere” ile ilgili bilginin ne kadar eksik oldugunu gosteren bir tuzak aynı
zamanda... Yukarıdaki soruya "İngiltere" cevabını veren herkes yanılmış olur,
çünkü aslında İngiltere diye bir devlet yok.
Bizim (ilginç bir şekilde) İngiltere diye bahsettiğimiz devletin adı
"Birleşik Krallık" ve bu krallık iki büyük adaya yayılmış dört ayrı ülkeden
oluşuyor. Birleşik Krallık devletinin altındaki ülkelerin hiçbirininin elçiliği,
konsolosluğu vb. yok; çünkü bu ülkeler bağımsız devletler değil... Beri yandan
bu ülkelerin kendi yerel yönetim organları ve herbirinin ayrı oranlarda yetkiye
sahip parlamentoları var.
Birleşik Krallık, şüphesiz ki dünya tarihini belirleyen başlıca devletlerden
ve Britanya her milletten insanı etkileyip değiştiren pek çok kültürel sembolün
yaratıldığı ada.
Kral Arthur'un, Yuvarlak Masa Şövalyelerinin, Sherlock Holmes'un, 007 James
Bond'un, piramit çatılı bir örnek evlerin, kadim İskoç Kaleleri'nin, Harry
Potter'ın, Yüzüklerin Efendisi'nin, ancak büyüyle açıklanabilecek yeşillikte ve
sadelikte ucsuz toprakların, Beatles'ın, tüm dünyanın anlaştığı tek lisanın,
yaşayan en köklü krallığın ve ilk modern demokrasinin, sanayi devriminin, Büyücü
Merlin'in ve Lorel ile Hardy’nin ülkesi bahsettiğimiz...
Birleşik Krallık: 1 devlet, 4 ülke....
Türkiye'deki genel kafa karışıklığını gidermek için zorunlu bir kaç tanım:
- Britanya: Üzerinde İngiltere, İskoçya ve Galler'i barındıran adanın coğrafi adı...
- İrlanda: Üzerinde İrlanda Cumhuriyeti'ni ve Birleşik Krallık'a bağlı Kuzey İrlanda ülkesini bulunduran adanın tarihi-coğrafi adı.
- Büyük Britanya: 1707 yılında o zamanki İngiltere ve İskoçya krallıklarının birleşmesiyle kurulan devletin siyasi adı.
- Birleşik Krallık: Günümüzde var olan ve İngiltere, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'dan oluşan devlet. Tam resmi adı; Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı'dır.
- İngiltere, İskoçya, Galler, Kuzey İrlanda: Birleşik Krallık devletine bağlı ülkeler...
Kısa tarihçe
Britanya Adası: Gal dilinde orijinal adı Cymru olan Galler Krallığı'nın İngiltere tarafından 1282 yılında tamamen fethedilmesinin üzerine, Galler, İngiltere'nin bir bölgesi haline geldi... Bu olaydan sonra 1707 yılında kadar Britanya Adası'nda sadece İngiltere Krallığı ve İskoçya Krallığı bulunuyordu... 1707 yılında "Act of Union" adlı birlik anlaşmasıyla; İngiltere ve İskoçya'nın birleştiği ve İngiltere, İskoçya ve Galler'in Büyük Britanya Krallığı adı altında tek bir devlet olduğu ilan edildi.
İrlanda Adası: Britanya'nın batısındaki İrlanda Adası'nın bu tarihçedeki yeri biraz daha detaylı... Hristiyanlıktan önce İrlanda 5 ayrı krallıktan oluşuyordu: Ulster, Connacht, Leinster, Meath, ve Munster... İngiliz ve İrlandalı ordular arasındaki uzun süren savaşlar sonunda 12. yüzyıldan itibaren İngiliz orduları üstünlüğü tamamen ele geçirdiler. Bu tarihten sonra İngiliz kralları ünvanlarına "Lord of Ireland" payesini ekleseler de İrlanda adasında yönetim uzun süre eski yerel İrlanda otoritelerinde kaldı...1801 yılında, (1707'deki İskoçya-İngiltere anlaşmasına benzer şekilde) ikinci bir "Act of Union" anlaşmasıyla İrlanda tamamen Büyük Britanya Krallığı'na katıldı ve devletin resmi adı "Büyük Britanya ve İrlanda Birleşik Krallığı" olarak değiştirildi. Kökeni 1916'daki İrlanda ayaklanmasına (Easter Rising) dayanan ve oldukça uzun süren bir savaştan sonra (Anglo-Irish War) 1922'de Birleşik Krallık Kralı'nı hükümdar olarak tanıyan Serbest İrlanda devleti resmen kuruldu; fakat Kuzey İrlanda Birleşik Krallık'a bağlı bir ülke olarak kalmaya devam etti...
Ve nihayet 1927 yılında yayınlanan son bir anlaşmayla (Royal and Parliamentary Titles Act) uzun açılımıyla "Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Krallığı" olmak üzere Birleşik Krallık (United Kingdom) adı resmen ilan edildi.
Fakat bütün bu kısa özetin ötesinde Britanya, Sakson işgalinden, Arthur efsanelerine, Robin Hood gibi halk kahramanlarından Elizabeth döneminin meşhur kaşiflerine, William Wallace'ın önderliğindeki savaşlara, vahşi Road Waider savaşçılarına, soylu kraliyet şovalyelerinden Galler'in korkunç ejderhalarıyla dolu efsanelere kadar saymakla bitmeyecek kadar renkli ve canlı bir tarihe sahiptir. Bütün bu tarihi okumaktansa bu tarihin şahidi olan sarayları, katedralleri, meydanları ve ormanları görmek için yapılacak bir Britanya yolculuğu çok daha öğretici bir deneyim olacaktır.
İngiltere
Birleşik Krallık’ı oluşturan 4 ülkeden biri olan İngiltere, üçte ikisini kapladığı Britanya adasının güney ve orta kısımında yer alır. Kuzeyde İskoçya ve batıda Galler’le kara sınırına sahip olan ülke tek başına Birleşik Krallık toplam nüfusunun %83 ünü oluşturur. Birleşik Krallık'a bağlı dört ülke içinde ayrı bir yerel parlamentosu olmayan tek ülke olan İngiltere, Birleşik Krallık parlamentosu tarafından yönetilir.
İnanması güç ama, İngiltere en az 500 bin yıldır yerleşimin olduğu bir bölge. Buz çağları uzun süreler boyunca bu toprakların büyük bir kısmında yerleşimi imkansız hale getirmiş olsa da, taş devrinin avcılarından, çiftçiliğe ve kalıcı yerleşime uzanan ve 4000 yıl öncesinin efsanevi taş anıtları ile ünlenen bir geçmişe sahip. Bundan 1500 yıl sonra çoğunluğu Fransa’dan gelen ve Briton adı verilen Kelt kabileleri, Roma’lılarla süregelen savaşlarda Galya’li müttefiklerini desteklediler. Bunun üzerine bölgeyi işgal eden Jul Sezar, şimdiki İngiltere ve Galler’in 5. yüzyıla kadar Roma İmparotorluğu’nun bir parçası olmasına neden oldu. Romalıların desteği olmadan 5. ve 6. yüzyıldaki Germanik kabilelerle başedemedi.
Jutes, Şaxon ve Angles olarak 3 gruba ayrılan kabileler zaman içinde aralarında ittifaklar kurdular. Bunlardan en bileneni Anglo-Saxon yönetimi.
İngiltere Krallığın’nın tam olarak ne zaman kurulduğunu bilmek mümkün değil. Ama ilk İngiliz Kralı ünvanını 871 yılında tahta geçen Alfred the Great aldı.
İngiltere kralları Norman hakimiyetini Britanya adasının tamamına yaymaya çabalarken, İngiltere, İskoçya ve Galler’le tekrarlanan çatışmalar içine girdi. Galler 13. yüzyılda İngiltere hakimiyetine girerken, İskoçya yıllar süren savaşlar boyunca bağımsızlığını belli ölçüde korumayı başardı. İngiltere büyük ölçüde yün ticaretine bağlı olarak, Ortaçağ Avrupası’nın en zengin ülkelerinden biri haline geldi. Avrupa’da sınırlarını geliştiremeyen İngiltere’nin gözünü deniz aşırı topraklara çevirmesiyle kolonileşme ve Britanya İmparatorluğu devri başladı. 1707’de İngiltere, İskoçya ve Galler birleşerek Büyük Britanya Krallığı’nı oluşturdu. 1927’den günümüze, bu devlet Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Birleşik Kralliği olarak bilinmektedir.
Avrupa’da Hollanda’dan sonra ikinci en yüksek nüfuslu ülke unvanına sahip olan İngiltere farklı etnik kökene sahip insanların yoğun olarak yaşadığı bir ülke.
İngiltere vatandaşlarının çoğu “Nerelisin?” sorusuna, İngiliz değil British yani Britanyalı olarak cevap vermeyi tercih ederler. İskoç ve Galli’ler kendilerini milli isimleriyle tanımlarken, İngiltere’de yaşayan birinin “İngiliz” olduğunu söylemesi çoğu zaman milliyetçilik işareti olarak algılandığından yadırganır. Bunun yanında Kuzey İrlanda’daki birlik taraftarları Britanya’li olduklarını üstüne basa basa söylerler.
Görüldüğü gibi İngiliz kimliği 4 ülkeden meydana gelen bir krallık olmanın etkileriyle şekillenmiştir. Birleşik Krallık'ın eski kolonilerinden, mesela Hindistan’dan ve Afrika ülkelerinden göç edenlerin büyük çoğunluğu İngiltere’ye yerleşmiştir. Başkent Londra bu yüzden çok çeşitli etnik grupların bir arada yaşadığı kozmopolit bir dünya şehridir.
İskoçya
Birleşik Krallık’ı oluşturan 4 ülkeden biri olan İskoçya, üçte birini kapladığı Britanya adasının en kuzeyinde yer alır. Güneyde İngiltere’ye komşu olan ülkenin doğusunda Kuzey Denizi, batısında ise Atlantik Okyanusu yer alır.
İskoçya bağımsız bir ülke olmasa da kendine ait bir bayrağı, başkenti ve parlamentosu vardır. İskoçlar kendi kültürlerine ve geleneklerine bağlı, geçmişlerini sürekli canlı tutan, tarihe önem veren bir milletdir.
Dünyanın en güzel şehirlerinden biri olan başkent Edinburgh, Ortaçağ’dan kalma kaleleri, tarihi binaları, kasvetli havası, doğal güzellikleri ve kendine özgü mistik ve gizemli atmosferiyle adeta bir masal şehridir. 843 yılında Kenneth MacAlpine’in krallığında kurulan İskoçya, dünyada varlığını sürdüren en eski ülkelerden biridir.
1707 tarihine kadar bağımsızlığını korumuş olan ülke daha sonra İngiltere Krallığı ile birleşip Büyük Britanya Krallığı’nı oluşturmuştur. 1707 yılında İngiltere ve İskoçya parlamentoları dağıtılmış ve bu iki parlamentonun tüm yetkileri Londra’da kurulan yeni Birleşik Krallık Parlementosuna verilmiş olsa da, İskoçya’da hukuki sistem ve kilise dahil olmak üzere birçok kuruluş o günden bugüne İngiltere’den ayrı olarak işlemeye devam etmiştir.
1997 yılında yapılan halk oylamasıyla İskoçya sonunda kendi parlementosunu kurmuştur. Fakat bu parlementonun yalnızca İskoçya’ya özgü belli konularda yetkisi vardır. Savunma ve uluslararası ilişkiler gibi önemli alanlarda yetkiyi elinde bulundurmasının yanısıra, Birleşik Krallık Parlementosu teoride İskoçya Parlementosunu dağıtma yetkisine de sahiptir. 2004 yılında yapılan bir araştırma, İskoç halkının %66’sinin İskoçya Parlementosu’nun yetkilerinin arttırılmasından yana olduğunu ortaya koymuştur.
Coğrafı olarak İskoçya, kuzeyden güneye 3 ana bölgeye ayrılmıştır. Bunlar dağlık bir bölge olan Highlands, deniz seviyesine yakın olan Central Belt ve tepelik bir araziden oluşan Southern Uplands’dir. İskoçya nüfusunun çoğu Edinburgh, Glasgow ve Stirling gibi en önemli şehirlerin içinde yer aldığı Central Belt bölgesinde yaşamaktadır. Bunun yanında İskoçya’ya bağlı 130’u yerleşim bölgesi olan 790 ada vardır. İskoçya, dağları, nehirleri ve golleriyle zengin bir doğaya sahiptir. Bunlardan en ünlüsü şüphesiz yöre halkının Nessie adını verdiği efsanevi canavarla ünlü Loch Ness’tir.
İskoçya’da İngilizce, Gaelce ve İskoçça olmak üzere 3 farklı dil konuşulur. Hemen hemen herkes İngilizce konuşurken halkın %30 u İskoçca da bilir. Gaelce konuşan %11 lik kesimin çoğu aynı zamanda İngilizce konuşur.
İskoçya’da eğitim, Türkiye’deki eğitim sistemine daha yakındır. Orta öğrenimden sonra İngiltere’de A Level’larda olduğu gibi birkaç konu üzerine yoğunlaşıp bunu 3 yıllık bir üniversite eğitimi ile tamamlamak yerine öğrenciler lise öğrenimine benzer şekilde birçok farklı ders almaya devam eder ve üniversitede 4 yıl boyunca öğrenim görürler.
Üç tarafı denizle çevrili olan İskoçya'nın iklimi, Britanya ortalamasına göre oldukça sert ve soğuktur. Yağış oranı Londra’dan biraz daha fazladır. En sıcak aylar olan Temmuz ve Ağustos’ta ortalama hava sıcaklığı 15-19 °C olarak seyreder.
İskoçya Harry Potter’in yazarı J. K. Rowlingle, erkeklerin giydiği kılt adı verilen eteklerle, viskisiyle, gayda adı verilen ulusal çalgısıyla, Cesur Yürek filminin efsanevi kahramanı William Wallace ile, Robert Burns’un şiirleriyle, penisilini keşfeden Alexander Fleming, telefonu icat eden Graham Bell ve daha nice önemli bilim adamıyla tanınır.
Galler
Birleşik Krallık’ı oluşturan 4 ülkeden biri olan Galler, Britanya Adası’nın güney batısında yer alır... Doğu’da İngiltere’ye komşu olan Galler’in 3 tarafı denizle kaplıdır.
Gal dilinde orijinal adı Cymru olan Galler Krallığı'nın İngiltere tarafından fethi 1093 yılında başlamış ve ancak 1282 yılında tamamlanmıştır.
Galler günümüzde bir prenslik olarak anılmaktadır. 1301’de Kral 1. Edward’ın oğluna İngiltere ve Galler arasındaki bağlılığı güçlendirmek için "Galler Prensi" payesini vermesinden sonra, tüm İngiliz kral ve kraliçeleri en büyük oğullarına bu rütbeyi vermişlerdir.
1485 yılında Galli kral 7. Henry’nin İngiltere tahtına oturması ve sonrasında da aynı hanedandan gelen kralların bulunması, tarihteki Galliler için İngiliz hakimiyetini biraz daha katlanılabilir kılmıştır.
Son yıllarda Galler halkı özgün kimliklerine ve politik bağımsızlıklarına daha fazla sahip çıkınca, başbakan Tony Blair’in desteğiyle 1999 yılında, Galler Millet Meclisi kurulmuştur. Kısıtlı yetkiye sahip olmasına rağmen bu meclis, son 600 yılda Galler’de kurulan ilk yerel yönetim organıdır.
Galler’de nüfusun ve endüstrinin yoğun olduğu bölgeler doğudaki Cardiff, Swansea, ve Newport şehirleridir. Ülkenin en büyük şehri olan Cardiff 1955 yılında başkent ilan edilmiştir.
Galler, karla kaplı dağları, yemyeşil vadileri, sörf yapmaya elverişli sahilleri ile küçük ama renkli bir ülkedir. Galler Birleşik Krallık ülkeleri araşında en fazla yağmur alan yerdir. İklimi aşırı iniş ve çıkışlar gösterebilir. Ülkede yıl boyunca kaydedilmiş en düşük derece eksi 23, en yüksek derece 35’ dir.
Galli ünlülerin arasında Charlotte Church ve Tom Jones gibi şarkıcılar ve Catherine Zeta Jones ve Anthony Hopkins gibi oyuncular yer alır.
Kuzey İrlanda
Birleşik Krallık’ı oluşturan 4 ülkeden biri olan Kuzey İrlanda; İngiltere, İskoçya ve Galler’den farklı olarak, Britanya Adasının hemen batısındaki İrlanda Adası'nda yer alır ve başkenti Belfast’tır. Kuzey İrlanda, Birleşik Krallik’ta uluslararası bir kara sınırına sahip tek ülkedir. İrlanda Cumhuriyeti ile Kuzey İrlanda’yi ayıran bu sınır 1920’de konulmuştur.
2004 yılında yapılan araştırmalar Kuzey İrlanda halkının %59’luk bir kesiminin ülkenin Birleşik Krallik’a bağlı kalmasından yana olduğunu ortaya koydu. Bu kesim genelde “Unionists” (birlik taraftarları) olarak anılır. Fakat “Nationalists” (Milliyetçiler) olarak anılan %22’lik bir kesim Birleşik İrlanda’nin kurulmasından yanadir. Unionist’lerin çoğunluğunu İskoç ve İngiliz kökenli Protestanlar oluşturur. “Nationalist” kesimler ise ataları adanın yerlileri olan Katoliklerdir. Kuzey İrlanda’da bu iki kesimi de desteklemeyen gruplar bugüne kadar çıkmış çatışmalarda iki ateş arasında kalmışlardır. 1968-1994 yılları bu çatışmaların en yoğunlaştığı dönem olarak tarihte yerini aldı. İrlanda Kurtuluş Örgütü’nün (IRA) 1990’ların ortasında ateşkes ilan etmesi ve 2005’te kampanyalarına son verdiklerini açıklaması üzerine İrlanda’da nihayet barış sağlanabildi.
Şimdiki Serbest İrlanda ve Kuzey İrlanda’yi kapsayan eski İrlanda Krallığı'nın 1801 de Büyük Britanya’ya katılmasının ve iki ülke parlementosunun Londra’daki merkezi bir parlemento altında toplanmasının ardından, 20. yüzyılın başlarında Unionist’ler, İrlanda’da bir çeşit kendini yönetim sisteminin getirilmesine karşı çıktılar. İrlanda’da bir iç savaş çıkması beklenirken başlayan 1. Dünya Savaşı, kendini yönetim yasasının da ertelenmesine neden oldu. Bu arada milliyetçiler kendini yönetim değil tam bağımsızlık istemeye başladılar. 1921 yılında, İrlanda, Kuzey ve Güney olmak üzere ikiye ayrıldı. 1949 yılında onaylanan kanun tasarısıyla Kuzey İrlanda’nin halkın çoğunluğunun onayı olmadan Birleşik Krallik’tan ayrılmayacağına karar verildi. 1973 yılında yapılan halk oylamasında, halkın %57’si Birleşik Krallik’a bağlı kalmayı seçti. Milliyetçiler ise bu oylamayı boykot etti.
Kuzey İrlanda’da en çok kullanılan dil olan İngilizce çoğu yerde İskoç aksanıyla benzerlikler gösteren Mid Ulster aksanıyla konuşuluyor. İrlanda dili ve İskoçca, İngilizce gibi geçerliliği olan diller olsa da, birlik taraftarları tarafından şüpheyle karşılanıyor.
Kuzey İrlanda ılımlı bir deniz iklimine sahip. Yağmur oranı batıda, doğuya oranla faha fazla. Islak iklim, ülkenin büyük kısmının yeşil bir bitki örtüsüyle kaplanmasına neden olmuş. Başkent Belfast’ta ortalama hava sıcaklığı yazın 17.5, kişin ise 6.5 derece civarında seyrediyor.
